'
Temat dniaPoszukiwany listem gończym spowodował wypadek w Bogucicach Bezpieczeństwo publicznePrzelali krew dla ratowania zdrowia i życia Gmina DrwiniaW Grobli świętowano 101. rocznicę odzyskania niepodległości
Gmina DrwiniaGminne obchody Święta Niepodległości

Część III - wojna, okupacjaDrukuj



STO LAT ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI


Część III


Wojna, okupacja.

Rosja, Prusy i Austria 5 sierpnia 1772 r, w Petersburgu, wykorzystując anarchię wewnętrzną w Polsce, podpisały traktat dotyczący podziału ziem Rzeczpospolitej.

Niewątpliwie, na taki akt państwa sąsiednie również zdecydowały się aby nie dopuścić do reform w swoich krajach, które zamierzali przeprowadzić Polacy we własnej ojczyźnie. Rok 1772 to początek ponad 100 letniej okupacji Polski przez państwa ościenne, agresywne i zaborcze: Prusy (Niemcy), Rosję i Austrię, to utrata niepodległości i suwerenności.

Rozbiorem naszego kraju, jego południowymi ziemiami (Małopolska), zainteresowana była Austria. Zaczęło się od zagarnięcia Spiszu, a następnie Sądecczyzny i Nowotarskiego. Był to rok 1769, a w 1772 roku Austria anektowała całą południową Polskę, bez Krakowa.


Słabość naszego państwa, wynikająca z interesów uprzywilejowanych grup społecznych, anarchii, a przede wszystkim zaborczej polityki sąsiednich państw sprawiła, że Polska utraciła swoją wolność, a jej terytorium w ramach porozumienia podzielili między siebie agresorzy.

W rozbiorach Polski w 1772 roku Rosja zagarnęła część terytorium Polski (~92 tys. km2) na którym mieszkało 1.3 mln. Polaków. Prusy anektowały ~36 tys.km2 z 580 tysiącem mieszkańców. Natomiast Austria włączyła do swojego terytorium obszar ~83 tys. km2 z 2.265 tys. Polaków, mieszkańców Polski południowej.

Grobla, jako tzw. królewszczyzna w 1773 roku została przejęta przez rząd austriacki i włączona do Rządowego Dominium Niepołomickiego. Z chwilą kiedy Wisła stała się granicą pomiędzy Rosją i Austrią mieszkańcy prawobrzeżnej Wisły utracili możliwość kontaktów ze stroną zawiślańską. W takiej sytuacji Grobla i Trawniki oraz Świniary, a także Krzykówka i Ispina zostały pozbawione swoich parafii w Starym Brzesku, Hebdowie i Nowym Brzesku.
Parafia w Mikluszowicach przejęła wiernych z nad Wisły (Groblę, Świniary i Trawniki). Natomiast parafia w Zabierzowie przyjęła wiernych z Ispiny i Krzykówki.


W tym czasie ludziom w Galicji żyło się biednie. Duże kontrybucje nakładane na mieszkańców sprawiały, że rodziny były zmuszone do dużych wyrzeczeń. Chłop polski musiał oddać ~ 42% dochodów na rzecz Dominium. Pozostałe zbiory z uprawy ziemi wystarczały na wyżywienie rodziny, opłacenie różnego rodzaju podatków i danin. Całodzienna dieta to: ziemniaki, żur, chleb, kapusta, mleko.
Pod koniec XIX wieku duże przeludnienie, brak możliwości jakiejkolwiek pracy zarobkowej, sprzyja ruchowi emigracyjnemu za chlebem do: Francji, Belgi, „na Saksy”, czy do Ameryki.


Galicja, bo tak nazwano tą część Polski po I rozbiorze, w czasie panowania cesarstwa Austrii i Królestwa Węgier, miała przyznaną autonomię, której podstawą był Sejm Krajowy. Administracyjnie składała się z 18 cyrkułów – ze starostami na czele, którzy podlegali Gubernium we Lwowie. Na czele Gubernium stał mianowany przez cesarza gubernator, a od 1849 roku był mianowany przez cesarza namiestnikiem. Językiem urzędowym stał się język niemiecki. Z czasem wskutek wewnętrznych niepokojów w monarchii, zaborcy przyznają szerszą autonomię. Administracja
i szkolnictwo polonizują się. Następowało spolszczenie administracji, przeprowadzano reformy. Na przykład: uwłaszczenie - było bardzo istotne, bowiem 80% ludzi żyło na wsi. Większość gospodarstw była rozdrobniona. Przemysł i bogactwa naturalne były w niewielkim stopniu rozwinięte i wykorzystane. Postępował proces ubożenia ludności, szczególnie wiejskiej. Płody rolne oraz produkcja hodowlana obciążona była dużymi podatkami. Rodzina na wsi była nastawiona na wyżywienie się z własnego gospodarstwa.


Grobla jako królewszczyzna w 1773 roku została przejęta przez rząd austriacki i odtąd wraz z innymi dobrami koronnymi wchodziła w skład: Rządowego Dominium Niepołomickiego. Ten stan trwał aż do 1918 roku.

Pod koniec XIX wieku w Galicji zaczął się dokonywać widoczny postęp. Rozbudowa dróg i sieci kolejowej była motorem postępu. Duża emigracja zarobkowa z Galicji do USA, Kanady, Niemiec, Belgii, Francji była wynikiem zacofania gospodarczego i przysłowiowej biedy galicyjskiej. Emigracja ta miała charakter zarobkowy.


Dzięki Szkolnej Radzie Krajowej rozwijało się szkolnictwo powszechne i średnie jak również wyższe. W 1872 r. Sejm Krajowy wprowadził bezpłatne, obowiązkowe nauczanie w zakresie 4 klas. Rozbudowano sieć szkół ludowych, zakładano seminaria nauczycielskie. W Grobli powołana została szkoła podstawowa.

Przynależność Polski południowej do Austro - Węgier po rozbiorach w swoisty sposób ukształtowała
naszą społeczność zamieszkałą w Galicji. Autonomia w okresie 100 – letniej przynależności porozbiorowej do Austrii spowodowała, że Polacy w Galicji pielęgnowali własne poczucie narodowej tożsamości ukierunkowanej na austro – węgierski patriotyzm. Społeczność galicyjska odczuwając większe swobody polityczne - działający Sejm Krajowy, niejako akceptowała działania części grup politycznych - lojalizm wobec zaborców, który odgrywał zasadniczą rolę w życiu politycznym. Polityka ta w społeczności galicyjskiej nie budziła ostrych sprzeciwów wobec zbliżającej się wojny, szczególnie z Rosją. Takie ruchy polityczne jak: narodowi demokraci, ludowcy czy socjaliści dzięki swobodom politycznym nabierały w swojej działalności coraz większego wpływu w społeczeństwie.


W tym czasie w Grobli powstaje Szkoła Trywialna (1816 r), jak również działają: Kółko Rolnicze, Towarzystwo Szkoły, Kasa Zapomogowo-Pożyczkowa.

Potwierdzeniem tego niech będzie powtarzane powiedzenie przez ludzi starszych „Najlepiej było za Austrii”.


Ze względu na to, że w 1772 roku Wisła stała się rzeką graniczną pomiędzy zaborcami: Rosją i Austrią, mieszkańcy Grobli, Świniar, Trawnik i Krzykówki zostali pozbawieni możliwości przynależności do swojej parafii.

Grobla jako wieś przygraniczna jest w tym czasie zarządzana przez wójta podległego Wydziałowi Krajowemu we Lwowie.

Konflikty pomiędzy państwami centralnymi oraz możliwy konflikt zbrojny budziły nadzieje odzyskania niepodległości. Powstaje szereg organizacji o charakterze para-militarnym – Sokół - Towarzystwo Gimnastyczne.


W czerwcu 1914 roku w czasie oficjalnej wizyty w Sarajewie, stolicy Bośni i Hercegowiny zostaje zamordowany austriacki następca tronu arcyksiążę Ferdynand. Austria wypowiada wojnę Serbii. Państwa Europy powiązane układami stają się uczestnikami rozgrywek wojennych. Również państwa z poza kontynentu Europy przystępują do tej straszliwej wojny, którą historia zapisze jako Wielka Wojna Światowa. Ogłoszono mobilizację, skutkiem czego do wojsk zaborczych powołano setki tysięcy mężczyzn, również w trzech zaborach. Polacy walczyli przeciwko sobie, w mundurach wrogich dla Polaków armii.
Walki pomiędzy zaborczymi wojskami toczyły się na ziemiach Polski. Kilkakrotne przewały frontów poczyniły ogromne straty, a ludziom wielkie cierpienia. W czasie wojny , która trwała ponad cztery lata, śmierć i zniszczenia dosięgły także mieszkańców Grobli. Do dziś cmentarz wojskowy, na parafialnym grobelskim cmentarzu przypomina o tej straszliwej wojnie. Wielu zostało inwalidami, niektórzy dostali się do niewoli, niestety wielu nie powróciło np.: Jarosz Szczygieł,
Twardowski, Mrukot - to inwalidzi wojenni, a Szelegieniec, Gąsiorek, Podsiadło, Lany nie powrócili z wojny. Szczygieł W., który w czasie potyczki pod Pińczowem dostał się do niewoli, spędził cztery lata na Syberii.


Z chwilą wybuchu wojny 1 sierpnia 1914 roku, straż graniczna w Brzesku Nowym, po ostrzale zawiślańskiej strony przez wojska austriackie przybyłe z Krakowa - okopane w puszczy, opuściła posterunki. Kościół w Hebdowie został uszkodzony przez pocisk artyleryjski. W grudniu 1915 Groblę opanowały wojska rosyjskie. Rok 1915 to ciągłe przemarsze i przewały frontu austriacko – rosyjskiego, w czasie których trwania, mieszkańcy ponieśli bardzo duże straty, nie tylko materialne.

Grobla w czasie I wojny światowej

(Brat Wojciech w swojej książce p.t. „Ojczyzna Mojego Ojca” tak opisuje)


„...A była to wojna okrutna, w której często przeciwko sobie stawali Polacy pod obcymi znakami zaborców, dobrze znający się ludzie z obu brzegów Wisły. Walec wojny przetoczył się w latach 1914 i 1915 przez obszary między puszczą i Wisłą. Walczono zaciekle. W rejonie Raby koło ujścia Solnego do dzisiaj stoją metalowe poręcze chroniące zjazd do dawnego przewozu promowego – pokaleczone przez kule różnego kalibru. Ginęli ludzie, pochowani w większości jako bezimienni żołnierze austriaccy i rosyjscy. Zbudowano im w latach 1915–1916 cmentarze wojenne. W Niedarach (nr 320), w formie kwatery 200m x 50m., gdzie leżą rosyjscy żołnierze, w niewielkiej odległości od przeprawy przez Rabę. W Świniarach - cmentarz wojenny (nr.321) stanowiący w zasadzie pojedynczą mogiłę o powierzchni 6m2 założoną przy istniejącej kapliczce przydrożnej niedaleko skrzyżowania drogi z Ujścia Solnego z drogą „cesarską” biegnącą z Bochni, wschodnim skrajem Puszczy Niepołomickiej do przeprawy przez Wisłę w Sierosławicach, z istniejącym tu posterunkiem granicznym, pocztą, no i komorą celną z „Kongresówką”– w tamtym czasie. A jak ważne było to skrzyżowanie świadczyła do późnych lat okazała starożytna karczma „U Ropka” – ze stanem dla koni i wozów oraz pomieszczeniami gościnnymi.

Cmentarz wojenny w Świniarach

Wróćmy jednak do czasów wojny. W Świniarach u wezgłowia mogiły ziemnej stoi okazały betonowy krzyż z nałożonym na nim dużym, żeliwnym krzyżem łacińskim ze stylizowanym mieczem na osiach ramion, palmetą u podstawy i krzyżem maltańskim z wieńcem laurowym i datą „1914” - na okrągłej tarczy na skrzyżowaniu ramion. Mogiła jest ogrodzona. Według mieszkańców Świniar pochowany w niej jest austriacki oficer, który zginął w 1915 roku od zabłąkanej kuli rosyjskiej zza Wisły. Niestety zginęła gdzieś istniejąca jeszcze po II-giej wojnie tablica insterypcyjna, wyjaśniająca zdarzenie sprzed 80 lat.

Cmentarz wojenny w Grobli

Cmentarz wojenny nr 322 w Grobli założony został jako wydzielona kwatera wojskowa na cmentarzu parafialnym - wówczas w narożu południowo-wsch., dziś znalazł się niemal w środku. Zbudowany w latach 1915 – 1916 na planie prostokąta z poprzeczną osią kompozycyjną. Ogrodzony betonowymi, profilowanymi słupami, rozmieszczonymi symetrycznie i zamknięte łańcuchem. Wejście do kwatery również flankują dekoracyjne słupy z zamknięciem łańcuchem. Oś wejścia zamyka betonowy cokół prostopadłościenny na nieco szerszej podstawie. Na przednim licu duża, prostokątna płycina. Na cokole betonowy krzyż łaciński, na którego lico nałożony jest duży żeliwny krzyż ze stylizowanym mieczem na osiach ramion ujętymi w geometryczny ornament. U podstawy palmeta z wolutami. Na skrzyżowaniu ramion nałożony mały krzyż maltański z wieńcami laurowymi i datą „1914” na okrągłej tarczy. Symetrycznie względem krzyża centralnego po oby stronach identyczne betonowe cokoły ze stellami. Na ich licach nałożone małe krzyże maltańskie z wieńcami laurowymi i datą 1915 na okrągłej tarczy. 11 mogił ziemnych żołnierzy austriackich, oraz 1 krzyż dwuramienny na mogile żołnierzy rosyjskich ułożonych rzędowo – a wszystkie krzyże bez tabliczek. Bezimienni (Fragment 3.6 z książki W. Szczygła).

Straty wojenne Groblan. Inwalidzi wojenni w Grobli

W czasie Pierwszej Wojny światowej mieszkańcy w dużej gromadzie zostali powołani i wcieleni do armii Austrii. Zginęło kilku Groblan, kilkunastu odniosło rany. Większość dostała się do niewoli. Z listy strat sporządzonej przez Małopolskie Towarzystwo Genealogiczne, p. Tadeusz Drabant sporządził wykaz osób z powiatu bocheńskiego, z którego odnotowałem nazwiska Groblan.


Lista ta podaje: nazwisko i imię, stopień wojskowy, nr jednostki (Regiment nr), datę urodzenia, ranny „R”, zaginął bez wieści lub zginął, niewola - jeniec.

Bolek Stefan, Jag FJB nr 13.5 komp1896 , Krieg – Rusland
Bożek Michael Inf. Ir nr 16.4 komp. 1892 Ranny
Kondeusz Johaun Inf Jr nr 13.1 komp. 1892, Ranny
Klasa Franz Ers. Jr nr 13.16 komp. 188, Kriegsgef
Klasa Johan Inf..Ir nr 13.12 komp. 1891 Krieg. Rusland
Kojscarz Ledislaus Ers Jnf IR nr 1.4 komp. 1895 Krieg. Rusland
Kułaga Luhas Infst k.k. ust IR nr 31.12 komp. 1875
Madej Johan nr 24.2 komp. 888, Krieg Rusland
Madej Inf.. IR nr 24.3 komp. 1882 Krieg Rusland
Nosalski Andreas Lst Inst. Ir nr 20 techniczna komp. 1874 „R”
Osika Johan Inf. K.k Lir. Nr 32.5 komp. 1887 zaginął
Pająk Stephen Korp. Jnft. IR nr 13.6 1886 „R”
Paluch Johan Inft k.k Lir nr 16.12 komp. 1882 zaginął
Piątek Karl Inf. Ir nr . 13.9 1888 „R”
Podsiadło Kasper Inft. IR nr. 13.7 komp. 1889 zaginął w 1914r
Podsiadło Tomas Ers. Res k. Lir nr. 32.7 komp. Krieg – Tomsk Rusland
Serafin Peter Infs IR 13.16 komp 1893 Kreig rusland
Śledź Adalbert Eist. Res. Infst nr 13 komp. 1882 Kreig Rusland
Rybski Johanu nr 13. 4 1886 26.10. 14 komp. zaginął
Rybski Paul Inft. Ir nr 13.16 komp.. 1881 kreisg
Serafin Peter Inst. IR nr 13 16 komp. 1893 Kreisg Rusland
Szczygieł Franz Inst Ir nr. 13.13 komp. Kreisg Rusland
Szczygieł arl Inst . IR nr. 13.12 komp.1881 Kriegsgef Rusland
Szeligiewicz Józef Inft.k.k. IR nr 32.2 komp. 1878 zaginął


Nazwiska i imiona w informacji podane są wg pisowni języków w naddunajskiej monarchii. Szczególnie dotyczy to imion. Lista nie obejmuje wszystkich poszkodowanych, którzy byli zmobilizowani do armii austriackiej.
Dla przykładu w spisie brak jest: – Franciszka Mrukota, inwalidy wojennego, Jana Jarosza z Pazuchy oraz Mikołaja Twardowskiego, których znałem osobiście. - chodzili o kulach na jednej nodze, mojego ojca, który w bitwie pod Pińczowem dostał się do niewoli i jako jeniec zesłany na Sybir, do Niżnego Tagilu.

W zapisach parafialnych odnotowano, że ~83 parafian nie powróciło z frontu po zakończeniu wojny. Część zginęła w walce lub zaginęła,. Byli również ranni. Duża grupa dostała się do niewoli.
Na terenie parafii wybuchła epidemia choroby zwanej czerwonką, na którą zapadło większość mieszkańców z czego ~8% zmarło.

Wieś poniosła dotkliwe szkody materialne. Jesienią 1916 roku nastąpiła wielka rekwizycja zboża i ziemniaków, a wiosną następnego roku w maju mrozy zniszczyły zasiewy żyta. Na domiar złego przyszła również klęska gradobicia. Wszystkie klęski i nieszczęścia o jakich odwrócenie wołamy do Boga w suplikacjach – spadły na wieś omalże w jednym czasie. Przerwany został proces rozwojowy, także aktywizacji społecznej.
W 1917 roku Austriacy rabują dzwony kościelne.

Emil z Gliwic
Ciąg dalszy.nastąpi.

Komentarze

Brak komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Nick:




Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?

Reklama

Pogoda

pogoda

Ankieta

Brak przeprowadzanych ankiet.